Hoe slijp je een kapmes of machete?

Een kapmes of machete slijp je met een vijl of wetsteen, in vijf stappen: mes vastzetten, vijl onder de hoek van de bestaande facet houden, in één richting met gelijke druk over de snede duwen, dat gelijkmatig over het hele lemmet herhalen, en de braam weghalen. Dat stappenplan geeft Ralph Martindale voor zijn golok. De USDA Forest Service noemt voor machetes een mill bastard-vijl of een wetsteen.

Voor je begint: zet een heft en knokkelbescherming op de vijl, draag handschoenen aan beide handen en een veiligheidsbril. Dat schrijft de USDA voor bij vijlen. Bellota zegt in zijn handleiding voor vijlen hetzelfde: gebruik een vijl nooit zonder heft. Een mill bastard-vijl van 10 inch, ongeveer 25 cm, is volgens de USDA goed voor algemeen slijpwerk.

  1. Zet het mes vast, met een klem of een andere stevige houder, zodat je beide handen vrij hebt voor de vijl.
  2. Houd de vijl onder dezelfde hoek als de facet, de schuine kant die al aan de snede zit.
  3. Duw de vijl in één richting met gelijke druk over de snede. Een vijl snijdt alleen op de duwslag: til hem op als je terugtrekt.
  4. Herhaal dat gelijkmatig over de hele lengte van het lemmet, tot de snede weer scherp is.
  5. Haal de braam weg en controleer de snede. Slijpen laat een dunne draadrand achter. Die verwijder je door de andere kant van de snede aan te zetten. Een goed afgewerkte snede heeft geen braam en weerkaatst geen licht.

Zitten er geen zichtbare kerven in de snede, dan volstaat volgens de USDA een wetsteen om hem weer scherp te maken.

Condor geeft in zijn FAQ een eigen volgorde voor machetes: het best een bandschuurmachine met korrel 120, daarna een goede vijl. Zelf doen kan met schuurpapier op een vlakke ondergrond met een muismat eronder, beginnend met korrel 100 en afwerkend met korrel 200 tot 300. De USDA waarschuwt bij elektrisch slijpen: door hitte kan het staal zijn hardheid verliezen en houdt het lemmet geen snede meer. Slijp met een machine dus langzaam en koel het lemmet in water of in de lucht.

Welke slijphoek gebruik je voor een kapmes?

Voor een kapmes of machete houd je de hoek aan die de fabriek al heeft geslepen: de bestaande facet. Dat schrijft de USDA Forest Service voor, en Ralph Martindale zegt in zijn stappenplan hetzelfde: houd de vijl onder dezelfde hoek als de facet van het lemmet. Geen van beide noemt een hoek in graden, en ook de andere fabrikantbronnen voor deze pagina doen dat niet voor machetes.

Een vlak geslepen lemmet met tweede facet en een bolle (convexe) snede; bij de vlakke snede volgt de vijl de hoek van de bestaande facet.

Kijk eerst welke snede je mes heeft. Condor geeft bij de meeste van zijn machetes die voor deze pagina zijn bekeken een bolle snede op (convex). Zijn Eco Parang heeft een vlak geslepen lemmet met een tweede facet.

De juiste facet hangt volgens de USDA ook af van voorkeur en werk. Het voorbeeld van de USDA is een bijl: voor zacht hout mag de facet dunner zijn dan voor hard hout. Ervaring en uitproberen bepalen per gereedschap en klus welke facet past. Wie niet zeker is, houdt de hoek aan die er al op zit.

Condor noemt in zijn blog en FAQ wel hoeken in graden, maar die gaan over messen en over een Scandi-slijpvorm, niet over zijn machetes.

Hoe voorkom je roest op een kapmes?

Roest op een kapmes voorkom je door het lemmet na elk gebruik schoon te maken, goed te drogen en dun in te oliën. Dat adviseren Tramontina en Bellota allebei voor machetes. Bellota noemt daarbij plantenresten, aarde en sap. In een blog over messen noemt Condor roest de vijand van elk mes, vooral van messen van hoogkoolstofstaal.

Condor maakt zijn machetes overwegend van hoogkoolstofstaal, en ook Cold Steel en Bellota noemen hoogkoolstofstaal. Cold Steel geeft dat staal een roestwerende coating mee.

  • Welke olie: Tramontina noemt een dun laagje spijsolie, Bellota beschermende olie zonder soort, en Condor (in een blog over messen) minerale olie. Volgens Condor olie je vaker bij vochtig weer; bij regelmatig gebruik is ongeveer eens per maand genoeg.
  • Schoonmaken: Tramontina raadt af om oplosmiddelen of schuurmiddelen te gebruiken.
  • Oppervlakteroest: haal die volgens Condor (blog over messen) weg met een roestgum of fijn schuurpapier. Maak het lemmet daarna schoon, droog het en olie het opnieuw.
  • Lak op een nieuwe machete: Tramontina brengt een laklaag aan als bescherming tijdens transport, opslag en de eerste keren gebruik. Imacasa noemt zijn rode lak een extra bescherming tegen corrosie.
  • Roestvast staal: Condor maakt een kleine machete van 420HC roestvast staal voor vochtige en natte omgevingen. Roestvast is volgens Condor, in een blog over messen, beter bestand tegen roest, maar niet immuun.
  • Houten heft: Condor raadt in hetzelfde blog over messen aan om het heft om de paar maanden licht in te smeren met houtolie, zoals lijnolie of tungolie. Te veel olie maakt het heft glad. Laat een houten heft niet in water weken.

Hoe berg je een kapmes veilig op?

Een kapmes berg je droog en schoon op, met de schede op het lemmet, opgehangen of op een houder waar het niet van kan vallen, en buiten bereik van kinderen. Zo staat het in de handleiding van Bellota voor machetes. Bij een vochtig klimaat raadt Condor, in hetzelfde blog over messen, aan om een zakje dat vocht opneemt bij het mes te bewaren.

Let bij de schede op het materiaal. Condor schrijft over messen:

  • Leren schede: smeer het leer regelmatig in met een beetje lederbalsem, zodat het niet uitdroogt. Leer neemt vocht op, wat kan leiden tot schimmel of rot. Is de schede nat geworden, laat hem dan eerst volledig drogen voor je het mes erin opbergt.
  • Nylon of andere synthetische schede: controleer op slijtage, vooral rond de punten waar de schede het mes vasthoudt.

Ook als je de machete verplaatst, hoort het lemmet in de schede. Bellota zegt: verplaats een machete altijd met een beschermende schede. De USDA noemt voor werk langs paden machetes met een riemschede, zodat je ze tijdens het werk veilig meedraagt. Een geslepen snede bescherm je volgens de USDA altijd.

Dat is een veiligheidsadvies van de fabrikant, geen uitleg van de wet. Wat de wet onder dragen en vervoer verstaat, staat op deze pagina.

Wanneer moet je een kapmes slijpen of niet meer gebruiken?

Een kapmes slijp je liever vaak een beetje dan zelden veel: dat raadt Ralph Martindale aan voor zijn golok. Bellota schrijft in zijn handleiding dat je lemmet en heft voor elk gebruik controleert. Een machete met een los, defect of versleten lemmet gebruik je volgens Bellota niet meer.

Wat je voor elk gebruik controleert, volgens Bellota:

  • het lemmet heeft geen schilfers, zit niet los en heeft geen scheuren;
  • het heft zit vast en heeft geen scheuren.

Gebruik de machete niet als hefboom en sla er geen harde voorwerpen mee. Volgens Bellota kan dat letsel geven of het mes beschadigen; een machete is alleen bedoeld om begroeiing te snijden.

Kies je nog een vorm, kijk dan bij de soorten of bij kapmes kiezen.