Machete, cutlass, panga, golok, parang en kukri: de fabrikant Ralph Martindale noemt die namen allemaal als lokale namen voor zijn machetes. Achter een deel van die namen zit wel een eigen lemmetvorm. Op deze pagina staan vijf vormen die fabrikanten beschrijven: de Latijnse machete, de bolo, de golok, de parang en de kukri. Bij vier ervan leggen de fabrikanten het gewicht naar voren; de Latijnse machete valt op door zijn lange lemmet.
Welke vorm past bij welk werk?
Welke vorm van het kapmes past, hangt af van waar je het gewicht wilt hebben. Voor bereik in dichte begroeiing noemt Imacasa een lange machete van 20 tot 29 inch, ongeveer 51 tot 74 cm. Voor hakken leggen de bolo, de golok en de parang het gewicht naar voren. De kukri combineert volgens Condor hakken, steken en fijn snijwerk in één naar voren gebogen lemmet.
| Vorm | Kenmerk | Werk volgens de bron |
|---|---|---|
| Latijnse machete | lang lemmet, bij Cold Steel ongeveer 46 tot 61 cm | onkruid, struikgewas en kleine boompjes (USDA, over machetes) |
| Bolo | brede punt, gewicht naar voren | zwaar hakwerk (Cold Steel), werk tussen bomen (Imacasa) |
| Golok | naar voren gebalanceerd lemmet | meer slagkracht in dikke begroeiing (Martindale) |
| Parang | meer gewicht naar de voorkant | krachtig hakken met controle (Condor) |
| Kukri | naar voren gebogen, drie snijzones | hout hakken, steken, fijn snijwerk (Condor) |
De tabel geeft weer wat de fabrikant per vorm schrijft. Het is geen ranglijst: een vorm is niet beter dan een andere, hij is voor ander werk bedoeld. Van klus naar lengte en gewicht kiezen lees je bij kapmes kiezen.
Wat is een Latijnse machete?
Cold Steel noemt zijn Latijnse machetes klassiek gestileerd en levert ze in lemmetlengtes van 18 tot 24 inch, omgerekend ongeveer 46 tot 61 cm. De bosdienst USDA Forest Service noemt voor machetes in het algemeen lemmeten van 17 tot 24 inch (ongeveer 43 tot 61 cm) en een gewicht tot ongeveer 0,9 kg.
De USDA gebruikt de machete om onkruid, struikgewas en kleine boompjes langs paden weg te halen. Een machete is volgens dezelfde bron aan beide kanten geslepen.
Cold Steel maakt ook een Latijnse machete met een extra lang heft. Dat heft kun je met één hand gebruiken, maar er passen ook twee handen op.
Waarvoor is een bolo bedoeld?
Een bolo is bedoeld voor zwaar hakwerk. Cold Steel beschrijft de bolo als een machete met een brede punt die het gewicht naar voren verplaatst, waardoor hij goed werkt als zwaar hakken of slaan nodig is. Volgens Imacasa is de bolo vooral populair voor onderhoud tussen bomen, zoals bij koffie, cacao en fruit.
Voor dat werk tussen bomen noemt Imacasa een lemmet van 14 tot 18 inch, omgerekend ongeveer 36 tot 46 cm. De brede punt geeft volgens Imacasa extra gewicht voor het wegkappen van begroeiing. De matige lengte maakt dat je makkelijk werkt in de smalle ruimte tussen de bomen.
Wat is het verschil tussen een golok en een parang?
De golok en de parang lijken in de beschrijvingen van fabrikanten op elkaar: bij allebei ligt het gewicht naar voren, voor hakken. Ralph Martindale beschrijft de golok als robuust, met een naar voren gebalanceerd lemmet dat bij elke zwaai meer slagkracht geeft. Condor beschrijft zijn Eco Parang met meer gewicht naar de voorkant, voor krachtig hakken met behoud van controle.
Een vast vormverschil tussen de golok en de parang geven de gelezen fabrikantbronnen niet. Wat ze wel per model noemen:
- Golok: Martindale schrijft dat het naar voren gebalanceerde lemmet helpt om efficiënt door dikke begroeiing te werken. Condor geeft zijn golok een lemmet van 14,5 inch, ongeveer 37 cm, met een distal taper (een lemmet dat taps toeloopt) en een uitgespaard heft. Volgens Condor besparen die twee samen onnodig gewicht, terwijl het mes sterk blijft en goed hakt.
- Parang: Condor koppelt de vorm van het lemmet van de Eco Parang direct aan de gewichtsverdeling: meer gewicht naar voren. Die beschrijving geldt voor dat ene model.
Waarvoor is een kukri bedoeld?
Een kukri is bedoeld voor hakken, steken en fijn werk met één mes. Condor beschrijft de kukri als een naar voren gebogen vorm die het gewicht naar de punt verplaatst. Cold Steel spreekt van een duidelijk omlaag gebogen lemmet. Volgens Condor heeft de kukri drie snijzones, elk voor ander werk.
| Zone | Waarvoor (volgens Condor) |
|---|---|
| Buik (het bolle middenstuk) | zwaar hout hakken |
| Punt | steken |
| Smal deel bij het heft | precies snijwerk en klein werk |
Hoe verschillen machetes in lengte, dikte en gewicht?
Machetes lopen sterk uiteen in maat. Imacasa noemt korte machetes van 12 tot 18 inch (ongeveer 30 tot 46 cm) voor precisie in krappe ruimte, en lange van 20 tot 29 inch (ongeveer 51 tot 74 cm) voor bereik en kracht in dichte begroeiing. Voor hovenierswerk noemt Imacasa een compacte machete van 12 tot 16 inch, ongeveer 30 tot 41 cm.
De dikte heeft volgens Imacasa invloed op hoe zwaar een machete is en hoe goed hij snijdt. Imacasa noemt voor zijn machetes een lemmetdikte van 2 tot 3 mm, afhankelijk van het model. Voelt een mes te licht voor zijn lengte, dan is het lemmet volgens Imacasa waarschijnlijk te dun.
Hoe ver de maten uiteenlopen, laten de specificaties van fabrikanten zien:
- Bij Condor is de Hmong 2,5 mm dik en weegt hij 300 g. De Duku heeft een lemmet van 405 mm, is 4,5 mm dik en weegt 867 g.
- Bij Tramontina weegt het mes voor onkruid en gras van 18 inch (ongeveer 46 cm) 390 g, is het 4,30 cm breed en 2,25 mm dik. Het rietmes van 14 inch (ongeveer 36 cm) weegt 654 g, is 10,30 cm breed en 2 mm dik.
- Imacasa noemt voor suikerriet een breed, zwaar mes van 22 tot 24 inch (ongeveer 56 tot 61 cm) en minstens 2,5 mm dik, licht gebogen naar de punt. Voor maïs noemt Imacasa een lichter, dunner mes van 18 tot 20 inch, ongeveer 46 tot 51 cm.
Zijn er nog andere vormen, zoals een panga of een hakmes?
Voor de panga, de sabelvormige machete en het Europese hakmes is geen fabrikantbeschrijving van vorm en doel gevonden; ze staan daarom niet in de vergelijking. Ralph Martindale noemt panga alleen als lokale naam voor de machete. Wat de USDA Forest Service wel beschrijft, is de bush hook: een gebogen lemmet aan een lange steel.
De USDA gebruikt de bush hook voor ruimwerk dat te zwaar is voor een zeis en niet geschikt voor een bijl. De bank blade, ook met lange steel, is aan beide kanten geslepen en dient voor dicht kreupelhout en struikgewas. Bij de corn knife, een verwant mes, zijn gebogen lemmeten volgens de USDA soms maar aan één kant geslepen; rechte lemmeten kunnen aan beide kanten geslepen zijn, zoals een machete.
Hoe je elk van deze vormen scherp houdt en tegen roest beschermt, staat op Onderhoud en slijpen.